– लेखक: गोविन्द कुमार बजगाईं

नेपाल संसारका भाग्यमानी राष्ट्रहरूमध्ये एक हो। हिमालको अद्वितीय श्रृङ्खला, अथाह जलस्रोत, उर्वर भूमि, जैविक विविधता, धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा, विश्वलाई आकर्षित गर्ने प्राकृतिक सौन्दर्य र मेहनती नागरिक—यी सबै कुनै पनि राष्ट्रलाई समृद्ध बनाउने पर्याप्त आधार हुन्। तर विडम्बना, यति धेरै सम्भावना हुँदाहुँदै पनि नेपाल आजसम्म विकासशील राष्ट्रको परिचयबाट पूर्ण रूपमा मुक्त हुन सकेको छैन।

यी दिनहरूमा सिंगापुर र मलेसियाको भ्रमण गर्ने अवसर मिल्यो। त्यहाँ देखिएको विकास कुनै संयोग वा चमत्कारको परिणाम होइन। त्यो स्पष्ट राष्ट्रिय दृष्टि, स्थिर नीति, अनुशासित समाज, इमानदार नेतृत्व, सक्षम प्रशासन र निरन्तर कार्यान्वयनको उपलब्धि हो। त्यहाँ विकास सरकारको कार्यक्रम मात्र होइन, नागरिकको संस्कार बनेको छ। कानुन सबैका लागि समान छ, समयको मूल्य छ, सार्वजनिक सम्पत्तिलाई आफ्नै सम्पत्तिभन्दा बढी सम्मान गरिन्छ, र राष्ट्रको हित दलगत स्वार्थभन्दा माथि राखिन्छ।

नेपालसँग सिंगापुरभन्दा धेरै प्राकृतिक स्रोत छन्। मलेसियाभन्दा विविध पर्यटन सम्भावना छन्। संसारकै अग्ला हिमाल, विशाल जलविद्युत् क्षमता, विश्वप्रसिद्ध धार्मिक स्थल, कृषि उत्पादनका अनगिन्ती सम्भावना र विश्वभर आफ्नो परिश्रमले पहिचान बनाएका लाखौँ नेपाली छन्। त्यसैले नेपालको समस्या सम्भावनाको अभाव होइन, सम्भावनाको सही व्यवस्थापनको अभाव हो।

हामीले इतिहासमा धेरै राजनीतिक परिवर्तन देख्यौँ। राणा शासन, राजतन्त्र, पञ्चायत, बहुदलीय व्यवस्था हुँदै गणतन्त्रसम्मको यात्रा पूरा गरियो। प्रत्येक परिवर्तनसँग जनताले नयाँ आशा बाँधे। तर धेरै पटक राजनीतिक परिवर्तनले शासनको स्वरूप फेर्यो, विकासको गति भने अपेक्षाअनुसार बदल्न सकेन। समाज विचार, दल र स्वार्थका आधारमा विभाजित रह्यो। राष्ट्र निर्माणभन्दा राजनीतिक प्रतिस्पर्धा केन्द्रमा रह्यो।

२०८३ साल भदौ २३/२४ पछिको परिवर्तन र त्यसपछि जनादेशबाट बनेको नयाँ लोकप्रिय सरकारले भने इतिहासको एउटा दुर्लभ अवसर पाएको छ। जनताले केवल सरकार परिवर्तन चाहेका होइनन्; उनीहरूले शासनको शैली, विकासको गति र राज्यको चरित्र बदलिएको देख्न चाहेका छन्। यही अपेक्षा पूरा गर्न सके नेपालले नयाँ युगको सुरुआत गर्नेछ।

अब सरकारले पाँच वर्ष कसरी बितायो भन्ने होइन, पाँच वर्षमा देश कति बदलियो भन्ने प्रश्नको उत्तर दिनुपर्ने समय आएको छ।

नेपालको समृद्धिको आधार स्पष्ट छ।

सुशासनलाई राजनीतिक नाराबाट राज्यको संस्कृतिमा रूपान्तरण गर्नुपर्छ। भ्रष्टाचारविरुद्ध शून्य सहनशीलता व्यवहारमै देखिनुपर्छ। सार्वजनिक पद सेवा गर्ने जिम्मेवारी हो, सुविधा लिने माध्यम होइन भन्ने मान्यता स्थापित हुनुपर्छ।

राज्यका सबै निकायमा योग्यताको सम्मान, पारदर्शिता र उत्तरदायित्व अनिवार्य बनाइनुपर्छ। विकास आयोजना समयमै सम्पन्न हुनु सामान्य कुरा बन्नुपर्छ, समाचार होइन। गुणस्तरमा सम्झौता गर्ने प्रवृत्तिलाई कानुनी कठोरताले अन्त्य गर्नुपर्छ।

शिक्षालाई रोजगारीसँग, अनुसन्धानलाई उद्योगसँग र सीपलाई उत्पादनसँग जोड्नुपर्छ। विश्वविद्यालयले बेरोजगार होइन, नवप्रवर्तनकर्ता, वैज्ञानिक, उद्यमी र दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्नुपर्छ।

कृषिलाई परम्परागत जीविकोपार्जनबाट आधुनिक व्यवसायमा रूपान्तरण गर्नुपर्छ। जलविद्युत्, पर्यटन, सूचना प्रविधि, उद्योग, हरित ऊर्जा र डिजिटल अर्थतन्त्रलाई राष्ट्रिय आर्थिक रूपान्तरणका प्रमुख आधार बनाइनुपर्छ।

विदेशमा रहेका नेपालीहरूको ज्ञान, अनुभव, प्रविधि र लगानीलाई सम्मानपूर्वक राष्ट्रिय विकाससँग जोड्नुपर्छ। विदेशमा सफल भएका नेपालीहरू केवल विप्रेषण पठाउने नागरिक होइनन्; उनीहरू नेपालको भविष्य निर्माणका साझेदार हुन्।

तर सरकारको प्रयास मात्र पर्याप्त हुँदैन। समृद्ध राष्ट्र निर्माणमा नागरिकको भूमिका अझ ठूलो हुन्छ। कर तिर्ने संस्कार, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण, कानुनको सम्मान, समयको पालना, श्रमप्रतिको सम्मान र इमानदार कार्यशैली विकासको मेरुदण्ड हुन्। राष्ट्र निर्माण दर्शक बनेर सम्भव हुँदैन; प्रत्येक नागरिक सहभागी बन्नुपर्छ।

आज नेपाललाई सबैभन्दा बढी आवश्यक परेको कुरा आशा हो—तर केवल भाषणबाट होइन, परिणामबाट जन्मिएको आशा। युवाले आफ्नै देशमा भविष्य देख्ने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ। किसानले आफ्नो उत्पादनको उचित मूल्य पाउने विश्वास गर्नुपर्छ। उद्यमीले नीतिगत स्थिरता अनुभव गर्नुपर्छ। कर्मचारीले इमानदारीलाई सम्मान मिल्ने प्रणाली पाउनुपर्छ। लगानीकर्ताले कानुनी सुरक्षा महसुस गर्नुपर्छ। अनि मात्र समृद्धिको चक्र तीव्र गतिमा घुम्न थाल्छ।

हामीले सिंगापुर बन्न खोज्नु पर्दैन, मलेसियाको प्रतिलिपि बन्नु पनि आवश्यक छैन। नेपालले आफ्नै पहिचान, आफ्नै शक्ति र आफ्नै सम्भावनाका आधारमा विकासको नयाँ मोडेल निर्माण गर्न सक्छ। तर त्यसका लागि एउटा कुरा अनिवार्य छ—राष्ट्रलाई दलभन्दा माथि, विकासलाई विवादभन्दा माथि र भविष्यलाई विगतका तिक्तताभन्दा माथि राख्ने राष्ट्रिय संकल्प।

अब प्रश्न को प्रधानमन्त्री भयो भन्ने होइन; नेपाल कति समृद्ध बन्यो भन्ने हुनुपर्छ। अब बहस कसले जित्यो भन्ने होइन; देशले के जित्यो भन्ने हुनुपर्छ। अब प्रतिस्पर्धा दलहरूबीच होइन; नेपाललाई संसारका उत्कृष्ट राष्ट्रहरूको पङ्क्तिमा पुर्‍याउने हुनुपर्छ।

विश्वका सफल राष्ट्रहरूको इतिहासले एउटा साझा सन्देश दिन्छ—जब सरकारमा दूरदृष्टि हुन्छ, प्रशासनमा इमानदारी हुन्छ, नागरिकमा अनुशासन हुन्छ र राष्ट्रप्रति साझा प्रतिबद्धता हुन्छ, तब विकासलाई कसैले रोक्न सक्दैन।

नेपाल पनि त्यही मोडमा उभिएको छ। अवसर हाम्रो अगाडि छ। जनताको विश्वास हाम्रो शक्ति हो। प्राकृतिक सम्पदा हाम्रो पूँजी हो। युवाशक्ति हाम्रो ऊर्जा हो। अब आवश्यक छ—स्पष्ट दृष्टि, अटल इच्छाशक्ति, इमानदार नेतृत्व र निरन्तर कार्यान्वयन।

यदि हामीले यो अवसरलाई सही रूपमा उपयोग गर्न सक्यौँ भने आगामी पुस्ताले इतिहासका पुस्तकमा यस्तो लेख्नेछन्—“२०८३ पछि नेपालले केवल सरकार परिवर्तन गरेन, आफ्नो भाग्य परिवर्तन गर्‍यो।”

त्यो दिन टाढा छैन, यदि हामी सबैले एउटै संकल्प गरौँ—

“समृद्ध नेपाल कुनै राजनीतिक नारा होइन, यो सम्पूर्ण नेपालीको साझा राष्ट्रिय अभियान हो।”