– लेखक: गोविन्द कुमार बजगाईं

— विपत्तिमा पनि मानवीय संवेदना नहराओस्

रसुवामा आएको विनाशकारी बाढीले फेरि एकपटक प्रकृतिको शक्ति र मानव जीवनको असहायताको कठोर तस्वीर हाम्रोसामु ल्याइदिएको छ। भोटेकोशीमा आएको आकस्मिक बाढीले रसुवासहित नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, चितवनलगायतका क्षेत्रमा ठूलो जनधनको क्षति पुर्‍याएको छ। सयौँ मानिसको ज्यान गएको छ भने अझै धेरै मानिस बेपत्ता छन्। परिवारका सदस्य गुमाएका आफन्तको पीडा, घरबार र सम्पत्ति गुमाएका नागरिकको अवस्था र उद्धारको प्रतीक्षामा रहेका मानिसहरूको व्यथा शब्दमा व्यक्त गर्न कठिन छ।

यस्तो राष्ट्रिय विपत्तिको समयमा हाम्रो पहिलो कर्तव्य मानव जीवनको रक्षा, उद्धार र पीडितप्रति सहयोग हुनुपर्छ। तर यही दुःखद परिस्थितिबीच सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको एउटा दृश्यले भने हाम्रो समाजको मानवीय चेतनालाई नै गम्भीर प्रश्न गरेको छ।

बाढीमा ज्यान गुमाइसकेको व्यक्तिको शवबाट कपाल तानेर कानमा लगाएको सुन निकाल्ने प्रयास गरिरहेको दृश्य देखिनु अत्यन्तै पीडादायी र निन्दनीय छ। अझ त्यस्तो अमानवीय कार्यलाई रोक्नुको सट्टा वरिपरि बसेर भिडियो खिच्ने र तमासा हेर्ने प्रवृत्ति देखिनु झन् गम्भीर चिन्ताको विषय हो।

के विपत्तिले हाम्रो मानवता पनि बगाएर लगेको हो?

मृत्यु भइसकेपछि पनि एउटा मानव शरीर कसैको प्रियजन हो। त्यो शव कुनै परिवारको बाबु, आमा, छोरा, छोरी, दाजु, भाइ वा जीवनसाथी हुन सक्छ। उसको शरीरमाथि गरिने अपमानले एउटा मृत व्यक्तिलाई मात्र होइन, उसलाई जन्म दिने, हुर्काउने र माया गर्ने सम्पूर्ण परिवारको भावनालाई चोट पुर्‍याउँछ।

विपत्तिमा परेको मानिसलाई सहयोग गर्नु मानवता हो।
मृतकको शवलाई सम्मानपूर्वक सुरक्षित गर्नु मानवता हो।
शोकमा डुबेको परिवारप्रति संवेदना राख्नु मानवता हो।
र, कसैले मृतकको शरीरमाथि अमानवीय व्यवहार गर्न खोज्दा त्यसलाई रोक्नु पनि हाम्रो सामाजिक दायित्व हो।

आज हामीले आफैँलाई एउटा प्रश्न सोध्नैपर्छ—हामी कस्तो समाज निर्माण गर्दैछौँ?

हातमा मोबाइल छ भन्दैमा हरेक घटनाको भिडियो बनाएर सामाजिक सञ्जालमा राख्नु हाम्रो कर्तव्य होइन। कतिपय दृश्यहरू ‘कन्टेन्ट’ होइनन्, ती हाम्रो संवेदनशीलताको परीक्षा हुन्। कसैको मृत्यु, पीडा र विपत्तिलाई मनोरञ्जन वा तमासाको विषय बनाउनु सभ्य समाजको परिचय हुन सक्दैन।

यस्तो अवस्थामा सुरक्षा निकाय र स्थानीय प्रशासनले पनि मृतकको शवको सुरक्षा, पहिचान र परिवारसम्म पुर्‍याउने कार्यलाई उच्च प्राथमिकता दिनुपर्छ। शव तथा मृतकका व्यक्तिगत सामानमा गैरकानुनी रूपमा हात हाल्ने जोसुकैलाई कानुनी दायरामा ल्याइनुपर्छ। विपत्तिको समयमा चोरी, लुटपाट र मृतकप्रतिको अपमान कुनै पनि अवस्थामा स्वीकार्य हुनु हुँदैन।

तर दोष केवल केही व्यक्तिको व्यवहारमा मात्र खोजेर पुग्दैन। समाजको सामूहिक संवेदनशीलता पनि जाँचिनुपर्छ। हामीमध्ये कसैले यस्तो घटना देख्दा भिडियो खिच्ने होइन, रोक्ने प्रयास गरौँ। आफैँ रोक्न नसक्ने अवस्था भए सुरक्षा निकायलाई खबर गरौँ। पीडितको दुःखलाई थप पीडा नबनाऔँ।

प्रकृतिको विपत्तिलाई हामीले रोक्न नसकौँला, तर विपत्तिको समयमा मानवता हराउनबाट भने अवश्य रोक्न सक्छौँ।

रसुवाको बाढीले धेरै जीवन खोसेको छ। धेरै परिवारलाई शोकमा डुबाएको छ। अब कम्तीमा हाम्रो व्यवहारले ती परिवारको पीडालाई थप नबढाओस्।

मानव भएर जन्मिएपछि दुःखमा परेको अर्को मानवप्रति मानवता देखाउनु हाम्रो पहिलो धर्म हो।

मृतकलाई सम्मान गरौँ।
पीडितलाई सहयोग गरौँ।
लुट होइन, उद्धार गरौँ।
तमासा होइन, संवेदना देखाऔँ।
भिडियो होइन, आवश्यक परे सहयोगी हात अघि बढाऔँ।

विपत्तिले हाम्रो घर, सम्पत्ति र संरचना बगाउन सक्छ; तर हाम्रो मानवता, संस्कार र संवेदना बगाउन नदिऔँ।

🙏 रसुवा बाढीका सबै मृतकप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली। बेपत्ताको सकुशल खोजी तथा उद्धारको कामना। शोकाकुल परिवारजनमा गहिरो समवेदना।