-
गोविन्द कुमार बजगाईँ एक सचेत नेपाली नागरिक
नेपालमा वैदेशिक रोजगारी आज रोजाइ होइन, बाध्यता बनेको छ। स्वदेशमै श्रमको सम्मान, पर्याप्त रोजगारी र सुरक्षित भविष्यको प्रत्याभूति नहुँदा लाखौं नेपाली युवायुवती आफ्नो घर, परिवार र जन्मभूमि छोडेर परदेशिन बाध्य छन्। यो समस्या केवल आर्थिक होइन, सामाजिक, स्वास्थ्य, पारिवारिक र राष्ट्रिय संरचनासँग गाँसिएको गम्भीर विषय हो।
वैदेशिक रोजगारीका कारण
नेपालमा वैदेशिक रोजगारी बढ्नुका मुख्य कारणहरू स्पष्ट छन्—
• स्वदेशमै पर्याप्त रोजगारीको अभाव
• न्यून पारिश्रमिक र श्रमको अवमूल्यन
• राजनीतिक अस्थिरता र नीतिगत अस्पष्टता
• सीपअनुसारको अवसर नपाइनु
• गरिबी, ऋण र पारिवारिक दबाबयी कारणले गर्दा युवा शक्ति भविष्य खोज्दै विदेशिन बाध्य भइरहेको छ।
देखिने फाइदा : नगद आम्दानी र अर्थतन्त्रमा योगदान
प्रत्यक्ष रूपमा हेर्दा वैदेशिक रोजगारीले—
• परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार गरेको छ
• रेमिट्यान्समार्फत राष्ट्रिय अर्थतन्त्र धानेको छ
• शिक्षा, स्वास्थ्य र उपभोगमा पहुँच बढाएको छतर यही बाहिरी चमकभित्र अदृश्य पीडा र गहिरा घाउहरू लुकेका छन्, जसको चर्चा कम हुन्छ।
स्वास्थ्यमा परेको नकारात्मक प्रभाव
विदेशमा काम गर्ने धेरै नेपाली—
• अत्यधिक श्रम र असुरक्षित कार्यस्थलमा काम गर्न बाध्य छन्
• मानसिक तनाव, एक्लोपन र डिप्रेसनको सिकार भइरहेका छन्
• पर्याप्त स्वास्थ्य सेवा र सामाजिक सुरक्षाबाट वञ्चित छन्कमाइ त हुन्छ, तर स्वास्थ्य गुमाएर कमाएको पैसा कति दिगो हुन्छ? यो गम्भीर प्रश्न हो।
घर–परिवारबाट टाढा रहँदाको पीडा
वैदेशिक रोजगारीको सबैभन्दा ठूलो मूल्य भनेको परिवारबाट बिछोड हो—
• श्रीमान्–श्रीमतीबीच भावनात्मक दूरी
• बाबुआमाबाट टाढा हुर्कँदै गरेका नानीबाबु
• वृद्ध आमाबुबाको हेरचाह गर्ने कोही नहुने अवस्थायसको असर सम्बन्ध, संस्कार र सामाजिक संरचनामा गहिरो रूपमा परेको छ।
गाउँघरमा उत्तरदायित्वको अभाव
कामकाजी उमेरका पुरुष तथा महिला गाउँमा नहुँदा—
• खेतीपाती गर्ने मान्छे नपाइने
• कर्तव्य र सामाजिक उत्तरदायित्व कमजोर हुने
• सामुदायिक जीवन निष्क्रिय बन्दै जानेफलस्वरूप कृषियोग्य भूमि बाँझो बन्दै गएको छ र गाउँ सुनसान।
आश्रित र परनिर्भर जीवनशैलीको विकास
रेमिट्यान्समा आधारित जीवनशैलीले—
• श्रमप्रति अरुचि बढाएको छ
• उत्पादनभन्दा उपभोगलाई प्राथमिकता दिएको छ
• गाउँबाट सहर पलायन बढाएको छ“नानीबाबु पढाउने” नाममा सहर पस्दा, खेतबारी छोडिन्छ; उत्पादन घट्छ, आयात बढ्छ। यसले देशलाई दीर्घकालमा परनिर्भर अर्थतन्त्रतर्फ धकेलिरहेको छ।
समाधान के हो?
समस्या देखेर दोषारोपण मात्र होइन, समाधानतर्फ जानु जरुरी छ—
• स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना
• सीपमूलक शिक्षा र तालिम
• कृषि, उद्योग र पर्यटनमा लगानी
• वैदेशिक रोजगारीलाई सुरक्षित, मर्यादित र अस्थायी बनाउने नीतिनिष्कर्ष
वैदेशिक रोजगारी पूर्ण रूपमा गलत होइन, तर यसलाई विकल्प होइन, अन्तिम बाध्यता बन्न दिनु देशका लागि खतरनाक संकेत हो। युवा शक्ति विदेशमा पसिना बगाइरहँदा, देशभित्र उत्पादन, नेतृत्व र भविष्य कमजोर बन्दै गएको छ।
अब प्रश्न उठ्छ—
हामी रेमिट्यान्सले बाँच्ने देश बनाउने कि आफ्नै श्रमले आत्मनिर्भर राष्ट्र निर्माण गर्ने?यसको उत्तर नीति, नेतृत्व र नागरिक चेतनामा निर्भर छ।
