गोविन्द कुमार बजगाईँ एक सचेत नेपाली नागरिक

केही वर्षअघि भारतका सबैभन्दा चर्चित युवा नेतामध्ये एक थिए—कनैया कुमार। जे.एन.यू.को विद्यार्थी आन्दोलनबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उदाएका उनी एक समय सामाजिक सञ्जालमा यति चर्चित बने कि चर्चा र पहुँचको हिसाबले प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीभन्दा कम थिएनन्। उनका भाषणहरू लाखौँले हेर्थे, सेयर हुन्थे, प्रशंसा हुन्थ्यो। यही लोकप्रियताको आधारमा भारतीय कम्युनिष्ट पार्टी (सीपीआई) ले उनलाई आफ्नै गृह जिल्ला बेगुसरायाबाट लोकसभा चुनावको टिकट दियो।

सार्वजनिक बुझाइ थियो—कनैया कुमार सजिलै चुनाव जित्नेछन्। तर चुनावी परिणामले यो बुझाइलाई पूर्ण रूपमा गलत सावित गर्‍यो। सामाजिक सञ्जाल र राष्ट्रिय बहसमा अत्यन्तै चर्चित कनैया कुमार आफ्नै क्षेत्रमा भने भाजपा उम्मेदवार गिरिराज सिंहसँग करिब ४ लाख २२ हजार मतान्तरले पराजित भए। उनले जम्मा २ लाख ७० हजार मत मात्रै प्राप्त गरे, जुन कुल मतदाताको करिब २० प्रतिशत मात्र थियो।

यो घटनाले एउटा गहिरो प्रश्न उठाउँछ—
के भिड नै लोकप्रियता हो?
के सामाजिक सञ्जालको चर्चा नै चुनावी जितको आधार बन्न सक्छ?

सामाजिक सञ्जालको भ्रम

आजको युगमा सामाजिक सञ्जालले कुनै पनि व्यक्तिलाई रातारात चर्चित बनाउन सक्छ। तर सामाजिक सञ्जालको लोकप्रियता प्रायः भावनात्मक, अस्थायी र भौगोलिक रूपमा फैलिएको हुन्छ। कनैया कुमारका समर्थकहरू भारतभर, विदेशमा समेत थिए—तर चुनाव जित्न चाहिने समर्थन भने आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रमा चाहिन्छ।

लाइक, सेयर र भिड जम्मा हुनु राजनीतिक चेतनाको सूचक हुन सक्छ, तर मतमा रूपान्तरण नहुँदासम्म त्यसको चुनावी मूल्य हुँदैन।

भीड र मतदाता

चुनावी राजनीतिमा भिड र मतदाता फरक कुरा हुन्।
भीड उत्साहले आउँछ, भाषण सुन्छ, ताली बजाउँछ, सेल्फी खिच्छ र फर्किन्छ।
मतदाता भने मौन हुन्छ, आफ्ना आवश्यकता, पहिचान, लाभ–हानि र विश्वासको आधारमा निर्णय गर्छ।

कनैया कुमारको भाषणकला र वैचारिक स्पष्टता प्रशंसनीय थियो, तर स्थानीय मुद्दा, जातीय–सामाजिक समीकरण, संगठनात्मक शक्ति र दीर्घकालीन विश्वासको पक्षमा उनी कमजोर देखिए। परिणामतः भिड थियो, तर मत थिएन।

नेपालको सन्दर्भ

आज नेपालमा पनि यस्तै दृश्य देखिन थालेको छ। केही उम्मेदवारहरूका पक्षमा सामाजिक सञ्जालमा व्यापक समर्थन देखिन्छ, सभासभामा उल्लेख्य भिड देखिन्छ। यसले उत्साह त जगाउँछ, तर यहींनेर प्रश्न उठ्छ—
के यो भिड वास्तविक लोकप्रियता हो?
के यसकै आधारमा चुनाव जित्न सकिन्छ?

नेपालको राजनीति अझै पनि स्थानीय सम्बन्ध, संगठन, निरन्तर उपस्थिती र विश्वासमा आधारित छ। क्षणिक चर्चाले चुनाव जिताउँदैन। यदि सामाजिक सञ्जालको लोकप्रियता मतमा रूपान्तरण गर्न सकिएन भने कनैया कुमारको जस्तै अवस्था दोहोरिन सक्छ।

निष्कर्ष

भीड देश परिवर्तन गर्ने शक्ति होइन, भिजन हो।
चर्चा राजनीति हो, तर विश्वास चुनावी पूँजी हो।
भ्रममा परेर होइन, यथार्थ बुझेर अघि बढ्नु आजको आवश्यकता हो।

नेताले भिड देखेर उत्साहित हुनु स्वाभाविक हो, तर मतदाता बुझ्न नसकेसम्म त्यो उत्साह परिणाममा बदलिँदैन। त्यसैले आजको राजनीतिमा सबैभन्दा जरुरी कुरा हो—
सामाजिक सञ्जालको चमकभन्दा बाहिर निस्केर जनताको मौन आवाज सुन्न सक्ने क्षमता।