-
लेखक ः गोविन्द बजगाँई
नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाले बोलाएको संस्थापन पक्षका पदाधिकारी तथा पूर्वपदाधिकारीको बैठकले विशेष महाधिवेशनको औचित्य समाप्त भएको निष्कर्ष निकालेको छ। तर यो निष्कर्षले एउटा गम्भीर प्रश्न जन्माएको छ—
के यो निर्णय कांग्रेसलाई जोगाउने हो, कि कांग्रेसभित्र जरा गाड्दै गएको दम्भ र अहंकारलाई जोगाउने प्रयास?विशेष महाधिवेशनको माग कांग्रेस फोड्न होइन, कांग्रेसलाई पतनबाट जोगाउन उठेको आवाज हो। त्यसलाई षड्यन्त्र, अनुशासनहीनता वा सत्ता चुनौतीको रूपमा व्याख्या गर्नु स्वयं कांग्रेसको ऐतिहासिक चरित्रमाथिको आघात हो।
समस्या व्यक्तिमा होइन, प्रवृत्तिमा छ
आज कांग्रेसले भोगिरहेको संकट कुनै एक गुट, एक नेता वा एक पदाधिकारीको कारण होइन। यो दीर्घकालीन नेतृत्व जडता, शक्ति केन्द्रीकरण र आन्तरिक लोकतन्त्रप्रतिको असहजताको परिणाम हो।
उही नेतृत्व, उही सोच, उही शैली र उही शक्ति सन्तुलनले कांग्रेसलाई समयसँग हिँड्न नदिएको यथार्थलाई स्वीकार नगरी समाधान सम्भव छैन।विशेष महाधिवेशनको माग यही प्रवृत्ति तोड्नका लागि हो—
नेतृत्व परिवर्तनको लागि मात्र होइन, नेतृत्वको अहंकार र दम्भ भत्काउन।“औचित्य समाप्त” : समस्याबाट भाग्ने शब्द
विशेष महाधिवेशनको औचित्य समाप्त भएको भन्ने निष्कर्ष समस्याको समाधान होइन, समस्याबाट भाग्ने औपचारिक भाषा मात्र हो।
यदि पार्टीभित्र असन्तोष छैन भने किन बारम्बार असन्तुष्ट आवाज उठिरहेका छन्?
यदि संगठन सबल छ भने किन जनआधार कमजोर हुँदै गएको छ?
यदि नेतृत्व सफल छ भने किन आत्मसमिक्षाको डर?यी प्रश्नको जवाफ नदिई महाधिवेशन अस्वीकार गर्नुले संकट अझ गहिरिन्छ।
असहमति दबाउने राजनीति : कांग्रेसको आत्महत्याको बाटो
झन् गम्भीर कुरा त के हो भने, विशेष महाधिवेशनको पक्षमा उभिएका निर्वाचित महामन्त्रीहरूलाई विदेशबाट परिचालित, दल फुटाउन लागेको जस्ता आरोप लगाउँदै अनुशासनात्मक कारबाहीको धम्की दिनु।
यो शैली कांग्रेसको होइन; यो आदेशात्मक र अहंकारी राजनीतिक संस्कार हो।लोकतान्त्रिक दलमा असहमति अनुशासनहीनता होइन, आन्तरिक लोकतन्त्रको प्रमाण हो।
यदि प्रश्न उठाउने हरेक नेता दण्डको घेरामा पर्छ भने, त्यो पार्टी लोकतान्त्रिक रहँदैन—सत्ताकेन्द्रित समूहमा सीमित हुन्छ।कांग्रेस कमजोर हुँदा देश कमजोर हुन्छ
नेपाली कांग्रेस कमजोर हुनु भनेको केवल एउटा पार्टी कमजोर हुनु होइन। यसको अर्थ—
• लोकतान्त्रिक प्रतिपक्ष कमजोर हुनु
• सत्ता सन्तुलन खल्बलिनु
• निरंकुश प्रवृत्तिलाई ठाउँ मिल्नुइतिहासले प्रमाणित गरेको छ, कांग्रेस सशक्त हुँदा लोकतन्त्र बलियो भएको छ। कांग्रेसभित्रै लोकतन्त्र मरेपछि देशमा लोकतन्त्र बाँच्ने आशा कमजोर हुन्छ।
विशेष महाधिवेशन किन अपरिहार्य छ?
विशेष महाधिवेशन—
• पार्टी फुटाउन होइन, पार्टी जोगाउन
• नेतृत्व अपमान गर्न होइन, नेतृत्व उत्तरदायी बनाउन
• अराजकता फैलाउन होइन, संरचनात्मक सुधार गर्न
• व्यक्ति हटाउन होइन, प्रवृत्ति बदल्न
आवश्यक छ।यो कांग्रेसको कमजोरी होइन, आत्मसुधारको साहस हो।
निष्कर्ष : दम्भ तोड्ने कि इतिहास दोहोर्याउने?
आज नेपाली कांग्रेस निर्णायक मोडमा उभिएको छ।
या त उसले विशेष महाधिवेशनमार्फत आफ्नै घरभित्र लोकतन्त्र पुनर्जीवित गर्छ,
या त अहंकार, नियन्त्रण र दमनको बाटो रोजेर इतिहासको गल्ती दोहोर्याउँछ।विशेष महाधिवेशन फोड्ने औजार होइन, दम्भ र अहंकार तोड्ने लोकतान्त्रिक औषधि हो।
यसको औचित्य समाप्त भएको होइन—झन् अपरिहार्य बनेको छ।यदि कांग्रेसले यो सन्देश बुझेन भने, संकट कांग्रेसमा मात्र सीमित रहने छैन;
यसको गहिरो असर लोकतन्त्र र देशकै भविष्यमा पर्नेछ।
